نكاتي درباره گنجور روميزي

1- معرفي نرم افزار
2- كمك مالي براي بهينه سازي نرم افزار
3- محاسن گنجور
4- نقايص قسمت جستجو
5- ديگر معايب
6- پيكربندي نرم افزار براي كار آسانتر
7- نكته هاي سودمند
7-1- چطور در اشعار جستجو كنيم؟
7-2- چطور شعرهاي محبوب و مورد علاقه امان را علامت گذاري كنيم؟
7-3- چطور متن اشعار را كپي كنيم؟
7-4- چطور متن اشعار را بزرگنمايي كنيم؟
7-5- چطور قلم اشعار را به صورت نستعليق يا zar در بياورم؟
7-6- چطور واژه اي خاص را در شعر مشخص و متمايز كنيم؟
8- برگ سبزي از گلستان گنجور
9- پيوند ها
1- معرفي نرم افزار

گنجور روميزي نرم افزاري كاربر-پسند، رايگان و كدباز است كه براي مرور و جستجو در ديوان هاي چهل و دو شاعر پارسي گو مهيا گرديده است. نام اين نرم افزار به معني حامل گنج و خزانه دار است كه براستي نام مناسبي است. نسخه 1.0 اين نرم افزار براي اولين بار بطور رسمي در گرماگرم دوم مرداد تابستان سال 1388 منتشر و عرضه شد. اين نرم افزار سترگ تا تاريخ يادداشت اين مقاله بيست و سه بار بروز رساني شده است و بسياري از ايرادات و معايب آن با پشتكار برنامه نويسان به محاسن غيرقابل انكاري مبدل گرديده اند. بظاهر آقاي حميدرضا محمدي برنامه نويس يا حداقل سرپرست برنامه نويسان اين مجموعه است. طبق گزارش سايت www.ganjoor.net "کل کار، يک سرگرمي شخصي با انگيزه ي علاقه به آثار ادبي فارسي بوده است. گنجور وابسته به هيچ سازمان خصوصي و دولتي نيست." هم اكنون آخرين نسخه ي گنجور (ويرايش 1.83) كه در تاريخ بيست و چهارم ارديبهشت 1389 عرضه گرديده است را ميتوانيد از اينجا دانلود كنيد. حجم اين نرم افزار حدود 19 مگابايت است كه در نسخه آخر آن آثار بعضي از شاعران متاخر و نوپرداز همچون نيما يوشيج و بامداد (احمد شاملو) نيز گنجانده شده است.

*) نماي كلي نرم افزار گنجور

2- كمك مالي براي بهينه سازي نرم افزار

با توجه به اينكه گنجور بصورت رايگان در دسترس تمامي علاقه مندان زبان پارسي قرار مي گيرد. در صورت تمايل براي كمك مالي به پديدآورندگان اين مجموعه جهت بهينه سازي و گسترش آن،‌ شما مي توانيد از طريق اين پيوند به اطلاعات مناسبي دست پيدا نماييد. كمك مالي شما بايد به شماره حسابي كه در صفحه معرفي شده واريز گردد. در صفحه اي كه لينك آنرا قرار داده ام نام بعضي از كمك دهندگان و نحوه استفاده از كمك هاي مالي آنها درج گشته است.

3- محاسن گنجور

گنجور روميزي،‌ نرم افزاري بسيار ارزنده است كه جاي آن در جهان سايبري سخنسرايان پارسي گو خالي بود. در سايت گنجور كه بصورت آنلاين اشعار نرم افزار گنجور را در اختيار كاربران اينترنتي قرار مي دهد،‌ هدف از ارائه ي اين نرم افزار اينطور شرح داده شده است :"به حکم «ديگران کاشتند و …» گنجور نيز اشعاري را که از منابع ديگر نقل کرده به صورت دوره‌اي و در قالب پايگاه داده‌هاي نرم‌افزار آزاد و رايگان گنجور روميزي منتشر مي‌کند تا گروهها و علاقمندان ديگر بتوانند با استفاده از اين مجموعه کارهاي مشابه گنجور را انجام دهند و در مجموع گامهاي بيشتري در جهت انتشار آزاد ادبيات فارسي برداشته شود." در اين قسمت بعضي از محاسن اين نرم افزار را بصورت خلاصه و فهرست وار براي آشنايي بيشتر شما ذكر ميكنم. مهمترين قابليت اين نرم افزار سرعت بالاي اجرا و جستجوي آن است؛ گرچه در نسخه هاي قديمي تر اين نرم افزار، ايرادات قابل تاملي در نحوه جستجو وجود داشت - البته هنوز وجود دارد - كه در قسمت معايب آنها ذكر مي كنم. گنجور محيطي كاربر-دوست دارد كه باعث مي شود طيف وسيعي از كاربران ساده تا حرفه اي از كار با آن لذت ببرند. از قابليت هاي سودمند آن مي توان به نشانه گذاري يك شعر خاص جهت رجوع سريع و ساده به همان شعر نام برد. شماره گذاري ابيات،‌ چاپ مستقيم اشعار و امكان بزرگنمايي و تغيير قلم اشعار از ديگر قابليت هاي اين نرم افزار است. با اين وجود،‌ شايد شيرين ترين و محبوب ترين ويژگي نرم افزار مربوط به فال آن باشد كه دوستداران حافظ را - گرچه ميانه خوبي با فال هاي رايانه اي ندارند - خشنود ميكند. فني ترين قابليت گنجور مربوط به ويرايشگر آن است كه به شما اجازه مي دهد تا بتوانيد شاعران و اشعار را حذف،‌ تغيير و يا اضافه نماييد. البته در ويرايش هاي قديمي،‌ كاربر نمي توانست يك شاعر خاص را بصورت يك پايگاه داده ها از نرم افزار استخراج كند كه گويا در ويرايش جديد اين موضوع برطرف گرديده است. دست آخر بايد به استفاده از امكانات آنلاين از قبيل حاشيه هايي بر اشعار و يافتن اشعار متناظر نيز اشاره كرد كه همانطور كه گفته شد نياز به اتصال مستقيم به اينترنت دارد.

4- نقايص قسمت جستجو

گنجور نرم افزاري جهت جستجو و پژوهش در شعر شاعران پارسي گو است. مهمترين رسالت اين نرم افزار شايد جستجوي دقيق‌، صحيح و بي كم كاست در اشعار باشد. اما در اين مورد نقص هاي بزرگ و فراواني دارد. بارزترين نقص در جستجوي بسيار ساده ي آن، در رابطه با حروف "ك و ي" بود كه بتازگي روي آن كار كرده اند و اين نقيصه بزرگ حل شده است. در صورتيكه شما از نسخه هاي قديمي اين نرم افزار استفاده مي كنيد مي توانيد فايل ترميمي حروف "ك و ي" را با حجم 196 كيلوبايت از اينجا دانلود نماييد. اما نقص بعدي در رابطه با شكل بسيط واژه هاست؛ به اين معني كه اگر شما واژه ي "مهر" را جستجو كنيد،‌ در نتايج "شادمهر و مهربان" نيز نمايش داده مي شوند. بايد در اين قسمت،‌گزينه اي جهت انتخاب نوع جستجو در دو حالت "بسيط و تركيبي" قرار داده شود. (البته اين موضوع هم اكنون نيز قابل حل است،‌ براي جستجوي بسيط كافي است واژه ي مورد نظرتان را ما بين دو علامت درصد و دو فضاي خالي قرار دهيد مانند: "% مهر %".) از ديگر اشكالات اين قسمت،‌ عدم قابليت جستجوي چند واژه بصورت همزمان است. در همين بخش اين ايراد مهم وجود دارد كه بطور مثال در يك شعر اگر چند واژه ي مشابه وجود داشته باشد تنها واژه ي اول در نتايج جستجو نمايش داده مي شود،‌ در حالي كه ممكن است در يك غزل در بيت آخر نيز واژه ي مورد نظر شما وجود داشته باشد.

5- ديگر معايب

گنجور كمك شاياني به پژوهشگران آثار ادبا و حكماي فارسي خواهد نمود. اين نرم افزار به همين دليل بايد هرچه راحت تر و قابل اطمينان تر نصب و راه اندازي گردد. براي كار با نرم افزار شما نياز داريد تا پلت فرم يا سكوي Netframework 2.0 را بر روي سيستم نصب نماييد. اين برنامه حدود 23 مگابايت حجم دارد و از اينجا قابل دريافت است. البته فرقي نمي كند بعد از نصب نرم افزار باشد يا قبل از آن. از ديگر معايب مي توان به عدم قابليت انتخاب بخشي از متن شعر اشاره كرد. ايراد بزرگ ديگر نرم افزار اينست كه شما نمي توانيد به اينترنت رجوع كنيد و بطور مثال اشعار شاملو را بصورت فايلي جدا به نرم افزار اضافه كنيد. در صورتيكه اين قابليت به نرم افزار اضافه گردد، حجم اشعار اضافه شده توسط كاربران بصورت چشمگيري بالا خواهد رفت. البته ميزان دقت منابع از سوي ديگر پايين مي آيد كه چندان مهم بنظر نمي رسد. به اين دليل كه گنجور مسئول آن قسمتي خواهد بود كه خود پخش كننده آن است. در منوي اصلي نرم افزار از واژه هاي غير متعارف "ناوبري، برون ريزي، درون ريزي" استفاده شده است كه ظاهرا تعهد و اصرار برنامه نويسان به پارسي سره را نشان ميدهد. اما در همين نرم افزار به جاي واژه ي "پيكربندي" از واژه "تنظيمات"، بجاي "رونوشت" از "كپي" و بجاي "پيشين و پسين" از "بعدي و قبلي" استفاده گرديده است. از ديگر ايرادات وارده به نرم افزار مي توان به عدم وجود تاريخ ادبيات (هرچندمختصر) مربوط به هر ديوان يا شاعر اشاره كرد. حتي تاريخ ولادت و وفات شاعران نيز درج نشده است. در بعضي از اشعار و ديوان ها غلط تايپي وجود دارد. و دست آخر اينكه راهنماي كامل و جامعي براي استفاده بهينه و بيشينه از اين نرم افزار شگفت انگيز در داخل برنامه وجود ندارد.

6- پيكربندي نرم افزار براي كار آسانتر

در اين بخش براي اينكه شما بتوانيد با نرم افزار گنجور بيشتر آشنا شويد و بيشتر از امكانات آن استفاده كنيد،‌ يكسري از پيكرندي ها را به شما معرفي ميكنم. بصورت پيش فرض دكمه هاي شماره گذاري،‌ كپي متن،‌ چاپ و ويرايشگر در منوي ابزار نرم افزار وجود ندارد. براي اضافه كردن آنها و همچنين تغيير و بزرگنمايي قلم نرم افزار گزينه "تنظيمات" را از منوي ابزار انتخاب نماييد و درست مانند تصوير بالا بعضي از گزينه ها را كه در شكل مي بينيد،‌ انتخاب نماييد. بعد دكمه تاييد را بزنيد تا تغييرات شما در نرم افزار ايجاد گردد.

7- نكته هاي سودمند

در صورتيكه از اين نرم افزار استفاده مي كنيد،‌ احتمالا نكات زير براي شما مفيد باشد.
7-1- چطور در اشعار جستجو كنيم؟

براي جستجو در اشعار كافيست از منوي ابزار روي دكمه جستجو كليد كنيد. در صورتيكه شما صفحه كليد پارسي را روي رايانه اتان نصب كرده باشيد. با دو حرف "ك و ي" مشكل خواهيد داشت. به اين معني كه جستجوي هر واژه اي با اين دو حرف به نتيجه اي نخواهد رسيد. براي حل مشكل "ي" مي توانيد از دكمه شيفت و "ر" استفاده كنيد. براي جستجوي بسيط واژه ها به اين معني كه اگر خواستيد تنها واژه ي مهر را جستجو كنيد و كاري به تركيبهاي "مهرزاد و مهربان" نداريد. از اين الگو استفاده كنيد: (%فاصله مهر فاصله %)

7-2- چطور شعرهاي محبوب و مورد علاقه امان را علامت گذاري كنيم؟

براي انتخاب شعر محبوبتان طوري كه بتوانيد بسرعت دوباره آنرا پيدا كنيد و نيازي به جستجو نداشته باشيد، از علامت نشانه گذاري استفاده كنيد. توجه داشته باشيد كه بعد از نشانه گذاري شعر مورد نظرتان آيكن يا شمايل دكمه (مانند شكل زير) تغيير ميكند. براي رجوع به شعر در دفعات بعدي مي توانيد روي دكمه ي سمت چپي كليد كنيد تا تمام اشعار نشانه گذاري شده شما نمايش داده شوند. براي استخراج تمام اشعار نشانه گذاري شده (مثلا در رابطه با يك موضوع خاص) ميتوانيد به منوي اصلا نرم افزار به آدرس زير مراجعه نماييد: نشانه ها -> برون ريزي نشانه ها در اين صورت شما ميتوانيد اشعار مشخص شده تان را در فايلي با پسوند "gdb"‌ ذخيره نماييد. براي استفاده از فايل بايد از گزينه ي "درون ريزي" استفاده نماييد.

7-3- چطور متن اشعار را كپي كنيم؟

همانطور كه در بالا اشاره كردم،‌ از نقايص نرم افزار عدم قابليت انتخاب بخشي از متن يك شعر است. اما با استفاده از كليد كپي متن مي توانيد كل متن يك شعر را به نرم افزارهاي واژه پردازي مانند Notepad يا Word انتقال دهيد.

7-4- چطور متن اشعار را بزرگنمايي كنيم؟

شما مي توانيدبا استفاده از دو علامت ذره بين كه در پايين و سمت چپ نرم افزار وجود دارند. اندازه قلم اشعار را بزرگ يا كوچك نماييد تا به اندازه دلخواهتان برسد. البته ميتوانيد از طريق دكمه تنظيمات به قسمت تغييرات مربوط به قلم برويد و اندازه قلمتان را آنجا نيز بزرگ يا كوچك نماييد.

7-5- چطور قلم اشعار را به صورت نستعليق يا zar در بياورم؟

براي تغيير قلم به نستعليق شما بايد فونت IranNastaliq را از اينجا دانلود نماييد و در پوشه Font ويندوز كپي كنيد. سپس برنامه گنجور را اجرا كنيد به قسمت تنظيمات رفته و اين قلم را انتخاب كنيد. همين كار را براي انتخاب قلم zar انجام دهيد.

7-6- چطور واژه اي خاص را در شعر مشخص و متمايز كنيم؟

گاهي اوقات در ميانه ي يك شعر بلند قرار داريد و مشتاقيد تا واژه مورد نظرتان سريع و بدون صرف وقت زيادي پيدا كنيد. براي اينكار كافيست روي دكمه برجسته سازي در نوار ابزار كليد كنيد و واژه ي مورد نظرتان را درج نماييد.

8- برگ سبزي از گلستان گنجور
هم مرگ بر جهان شما نيز بگذرد

هم رونق زمان شما نيز بگذرد

وين بوم محنت از پي آن تا کند خراب

بر دولت آشيان شما نيز بگذرد

باد خزان نکبت ايام ناگهان

بر باغ و بوستان شما نيز بگذرد

آب اجل که هست گلوگير خاص و عام

بر حلق و بر دهان شما نيز بگذرد

اي تيغتان چو نيزه براي ستم دراز

اين تيزي سنان شما نيز بگذرد

چون داد عادلان به جهان در بقا نکرد

بيداد ظالمان شما نيز بگذرد

در مملکت چو غرش شيران گذشت و رفت

اين عوعو سگان شما نيز بگذرد

آن کس که اسب داشت غبارش فرو نشست

گرد سم خران شما نيز بگذرد

بادي که در زمانه بسي شمعها بکشت

هم بر چراغدان شما نيز بگذرد

زين کاروانسراي بسي کاروان گذشت

ناچار کاروان شما نيز بگذرد

اي مفتخر به طالع مسعود خويشتن

تأثير اختران شما نيز بگذرد

اين نوبت از کسان به شما ناکسان رسيد

نوبت ز ناکسان شما نيز بگذرد

بيش از دو روز بود از آن دگر کسان

بعد از دو روز از آن شما نيز بگذرد

بر تير جورتان ز تحمل سپر کنيم

تا سختي کمان شما نيز بگذرد

در باغ دولت دگران بود مدتي

اين گل، ز گلستان شما نيز بگذرد

آبي‌ست ايستاده درين خانه مال و جاه

اين آب ناروان شما نيز بگذرد

اي تو رمه سپرده به چوپان گرگ طبع

اين گرگي شبان شما نيز بگذرد

پيل فنا که شاه بقا مات حکم اوست

هم بر پيادگان شما نيز بگذرد

اي دوستان! به نيکي خواهم دعاي سيف

يک روز بر زبان شما نيز بگذرد

سيف فرغاني

Comments

  1. سلام
    خیلی ممنونم از توضیح مفیدتون
    همچنین واقعا باید از کسی که اینقدر زحمت کشیده یک تشکر ویژه داشت
    من که خیلی ازشون ممنونم فکر نمی کردم همچین نرم افزاری حالا حالاها بدستمون برسه
    امیدوارم که مسئولین یک نظر ویژه به ایشون داشته باشن و ککشونو دریغ نکنن از ایشون
    در ضمن یک نکنته ی دیگه این هست که دیوان بعضی از شعرا هنوز کامل نیست

    ReplyDelete
  2. درود برشما
    از نظري كه داديد متشكرم
    بله، حق باشماست اشعار برخي از شاعران كامل نيست!
    كه اميدوارم فرد متمول و فرهنگ دوستي پيدا بشه تا به برنامه نويس گنجور در اين زمينه كمك كنه!
    كمك دولتي رو هم در اين مورد فراموش كنيد!

    ReplyDelete
  3. واقعا دست مریزاد که با این همت والاتون روح شاعران این مرز و بوم رو شاد کردید.خدا پشت و پناهتان و علی یارتان

    ReplyDelete
  4. سلام تا حالا نميدونستم همچين برنامه اي هستش. واقعا دست تهيه كنندهاش درد نكنه . بالاخره يكي به فكر دشت بي فرهنگي ما افتاده

    ReplyDelete
  5. من ورزن قديمي اين برنامه داشتم خيلي خوبه
    اميدورام بكارشون همين طور ادامه بدن و شاعراي بيشتري رو اضافه كنن

    ReplyDelete
  6. عجب برنامه اي ! دستتون درد نكنه!

    ReplyDelete
  7. براي من باوركردني نيست كه اين برنامه را چند نفر بصورت شخصي درست كرده باشند و تازه آنرا رايگان به مردم بدهند.
    دست مريزاد
    خدا در زندگي نگهدارشان باشد

    ReplyDelete

  8. آآآآآآآآآ
    رررررررر
    م م م م
    ي ي ي
    ن

    برنامه خيلي خوبيه!
    هنوز فريم ورك و نصب نكردم
    حجم اونم كه بالاست
    روي هم 40 مگابايتي هست

    ReplyDelete
  9. سلام
    در خط اول آورده اید "کاربر-دوست". این ترکیب من را بی درنگ یاد واژۀ انگلیسی
    user-friendly
    می اندازد و به نظر گرته برداری نادرستی است. چرا که، اولاً ما خودمان در فارسی همین ترکیب را داریم. کاربر-پسند. و ثانیاً ترکیب کاربر-دوست بی معنا است.
    در تمام ترکیبات
    -friendly
    می توان به جای آن -پسند گذاشت.
    با تشکر

    ReplyDelete
  10. با سلام به علی عزیز
    در رابطه با معادل مناسبی که معرفی نمودید:
    با شما موافقم و در اسرع وقت معادل کاربر-پسند را بجای معادل نادرست کاربر-دوست قرار می دهم.
    با تشکر از حسن توجه شما

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular Posts